चोत्ते दुइ जाम्बुलिङनाङला क्योङ तामाङ जातिसे ल्होछार प्रिबा दाङ्जिन्बा मुला । चु ल्होला २८६२ छा सोनाम ल्होछार गेताङ नेपालहेन्से जाम्बुलिङनाङ ठाम्सि चिबा तामाङ ज्योज्योआले नानाआङाजुगुसे ग्रेनस्ह्रुगरि दाङ्जिन्बा मुला । दान्नाइ लासोम ङ्हाच्छाहेन्से ल्होछार दाङ्बारि तामाङजुगु अभ्यस्त मुबा । ह्याङ्ला ल्होछार गेताङ जिन्साइ नोन ह्याङ्ला सेम मस्तिष्कनाङ ल्होछारला रौनकता ताजान मुला । ल्होछार गेताङला तयारी लाबारि ह्याङ ह्राङ्ह्राङ्ला ग्लाग्याम खाराङ्लासि ह्रुपताजि, थे मुतेबा दुइला मुतेबा क्रियाकलापजुगु सेमरि ह्रुथान्बा मुला । बिले तापाग्रेनरि सुनसे भकारीरि प्लिङ्बा मुला ।

ह्याङ्जा कोल्मे चेतना बुमाहेन्सेन ल्होछार खाबा बिबा थाहा ताला । चुरि ह्याङ दङ्ग ताला । फुरुङ्ग ताला । गाबोकि ताला । ल्होछार बिले ह्याङ्ला छार दिङसे ह्याङ्ला सेम मष्तिकरि सोच नोन आतिबा गाबो थेन फेबा तोसोला जोश जाँगर युपिन्ना । थेतासि जाम्बुलिङनाङ ठाम्चिबा ह्याङ तामाङजुगु ल्होछारला तयारीरि पोप्बारि गाबोकि ताचिलिा । ह्याङ तामाङजुगु ल्होछार दाङ्सि खाइमा आब्लाप । बरु ह्राङ्ला मोक्कोन गेदा तिलोगि थान्सि ल्हागतिचिला । चुह्राङ्नोन लासि ह्राङ सोतेदोना ल्होछार दाङ्चिसेला मुला । जाम्बुलिङरि तामाङ जेक्खे चुह्राङ्बा जाति हिन्ना, थेसे ला सोम ब्लिदोना ल्हागाब लासि ह्राङ्ला छार ल्हो ताङ्सि जेबोला छ्याम दाङ्बारि खाम्ला । चुदान ह्याङ गर्व लाला । चुरिन ह्याङदा तोसोगिला क्योइ आखाम्बा ताङ्बाला अनुभति लामुला ।

ल्होछारला दुइसाङ पारतिसि ह्याङ्ला तामाङ नाम्साहेन्से जाम्बुलिङला ग्रेन ग्रेन शहरजुगुरि ल्होछार गेताङ लाला । थेला गेन्दुनकि थेन व्यक्तिगत स्ह्रुगरि सक्रिय ताला । छोर्ला, चु दुइरि ह्रोनिसे गर्वला अनुभूति लास्ह्युबान मुला । ल्होछार ह्याङ्ला छार दिङ हिन्ना । ल्होछार ह्याङ्ला रिमठिमकि प्रिबा हिन्ना । ह्याङ्ला सभ्यता हिन्ना । ह्याङ्ला ङोसेबाला दाःन हिन्ना । ओन्मा ह्याङ्ला आखे/माम, म्हेमे/मामजुगुसे ह्राङ्ला दिमथेमेरि जेक्खे दाङ्बा ल्होछार तिनि जाम्बुलिङनाङ ताबा मुला । चुला लिच्छा ह्याङ्लान पुर्वजजुगुला क्योइ आखाम्बा योगदान मुबा ताम ह्याङ थेन ह्याङ्ला छार पिंढीसे खाइमाइ म्लेला आदे ।

ह्याङ्दा थाहा मुला, ओइमा क्योलोलो जेक्खे नोन खाजिबाइ सार्वजानिक जोम्बा जोम्बाछेनला ताम ख्लापिन्गे, याम्बु शहरला खाजिबाइ गल्लीरि सुताइ ह्राङ्ला आमाग्योइरि खालाइ खालाइतेन ङ्हीलो ताम लाबारि बन्देज छोर्मुबा । चोत्ते ह्याङ्ला लाइनुसे ह्राङ्ला आमादा ‘आमा’ बिसि ङ्योइबा ह्राङ्नोन आमाग्योइरि ताम लाजि बिसाम, ‘च्यागो, चुनिकादे भोटे’ मुबाचिम । चुनिकादेसे म्हे चाबा ताम पाङ्जि । म्हि चुङ्बा ताम लाजि ।’ बिसि ब्रेसिमाम ह्याङ्दा सशङ्कित मिसे च्याबा तिलोगिक म्हि तामुबा । थेह्राङ्नोन लासि ह्याङ्दा नाकादा छाङ्से गाप्बा ह्राङ गाप्बारि म्हाइमुबा । शासकजुगुसे ह्याङ्ला सुङ डुङ्बारि तिगा जेक्खे आलानि ? थेमि ह्याङ्दान थाहा मुनोन मुला तासाइ तिनि खाराङ्लासि गाबोकिस्ह्रुगरि ताङ्बाला छ्याम खाराङ्लासि नाम्साला जाजाबा दिमहेन्से जाम्बुलिङला ग्रेन ग्रेन शहरजुगुरि जेबोला छ्याम ल्होछारला गेताङ लाबारि खाम्बा ताबा मुला, ह्याङ्दा चु हैसियतदोना दोगाना लाबारि ह्याङ्लान आखे म्हेम्हेजुगुला ग्रेन देन मुला ।

आदिवासी जनजाति विशेषलासि तामाङ जातिफिरि ग्याल्सासे ह्रेङ्बा दुइला दुल्बा, ङ्हाप्बा निरङ्कुशता काप्बान हिन्ना । थेला बोरि दोना ह्याङ्ला पुर्खासे ह्याङ्ला सभ्यतादा खात्दामान लासाइ नोन सोना लासि थान्स्ह्युजि । क्योङ तामाङ जातिदा नोन म्हासतिसि ब्लु नुप्ना लाबारि म्हाइबा ह्याङ्ला ङोसेबासे दुइला क्रुर बिमा क्रुर ल्होल्हो दुइबो वाइबा मुला । तिनि ल्होछारला दुइसाङरि म्हाइनोन लाबा ङोसेबा दोसि स्थापित ताबाकेन मुला । चुह्राङ लासि बुमजा बुम तामाङजुगुसे गर्वसे कु बोना लाबान, ह्याङ तामाङ बिसिमाम गर्व लाबारि याङ्बा मुला ।

चुला श्रेय जुगौँ–जुगहेन्से ह्याङ्ला सभ्यता सोना लाथान्बा ह्याङ्ला पुर्खा ङ्हाच्छाला ह्रेम्बोरछे व्यक्तित्वजुगुदा पिन्खाम्तोला । ह्याङ्से चु योगदानफिरि गर्व लातोला । दुइला ताङ्तेन फेल्बा चेतनाला लहरसे बुमछा तामाङजुगुदा ह्राङ्ला संस्कार थेन सभ्यता सोना लातोला बिबा चेतना पिन्बा मुला । थेह्राङ्नोन लासि ङोसेबाला लडाइरि ङ्हाच्छा वाङ्बान हातेमालो लाचिबा ताम ल्होछारसे नोन स्पष्ट पारतिबा मुला ।

दाते ङा ह्राङ्नोन फिरग्याप ह्युलरि चिसि अनुभव लाचिबा मुला । चुरि ह्राङ्ला व्यस्तताला बोरि नोन गेन्दुनदा दुइ पिन्चिबा, ल्होछाररि स्वस्फूर्त दुइला खाजिबाइ पर्वाह आलाना रेम्हुन खटतिचिबा मुला । चु दृश्यसे गौरवान्वित ताबा मुला । फिरग्याप ह्युलला गेदुङ–गेन्दुनरि आवद्ध तासि गेन्दुनकि व्हा व्यक्तिगत स्ह्रुगरि खालाइ खालाइसे ह्राङ्ला समुदायला लागि ग्रेन ग्रेन योगदान पिन्आखाम्बारि ताखाम्ला तासाइ छार दिङ ल्होछाररि तामाङला नाम्सा हेन्से जाम्बुलिङनाङ ल्होछारला रौनकता फेल्बा मुला । चुसे याखारगि छार सन्देशला छ्याम छार लहर केना लाबा मुला । तिनि तामाङ संस्कार रिमठिमकिदा स्टेजजुगुग्याम प्रस्तुत लाचिमा, डाजाङरि चिबा फिह्युल्पा ग्रेन्पो नागरिकजुगु गाबोकि ताबा म्राङ्चिबा मुला । ह्रोनि आश्चर्यचकित ताबान ह्याङ्ला डम्फला तालरि ताली ह्राप्बाकेन मुला । ह्याङ्ला ज्योस्हिङरि ताङ्सिकेन बोकिन्चिबा दृश्यसे सेमदा ताङ्बा थेन भावविभोरता ल्हेना लाबान मुला ।

चुह्राङ लासि तामाङ समुदायला ल्होछारला रौनकसे दान्नाइ लासोम दोना नोन जाम्बुलिङदान छोन्ना लाबा मुला । डम्फुला ताक धुइँ ओम टुङ्नाला धुनतेन जाम्बुलिङदा होङ्ना लाचिबान मुला । दारे चु प्रिबा नेपालला आदिवासी जनजातिला जेक्खे ङोसेबा दोबा आरे । बरू चुसे जाम्बुलिङनाङ क्योङ नेपालला ग्याल्साङ प्रिबाला स्ह्रुगरि गोछापाकि लाबा मुला । नेपाललान ङोसेबा स्थापित लाबा मुला । तिनि ह्याङ्ला ग्योइ आगोसाइ नोन जाम्बुलिङला खाजिबाइ ज्योस्हिङचेबोसे तामाङ धुनला छ्याम तामाङ सेलोरि ह्राङ्दा प्रस्तुत लाचिबा म्राङ्ला । ल्होछार गेताङला छ्याम जाम्बुलिङला खाल्दामान म्हिला तिङरि ह्याङ्ला ज्योस्हिङ, रिमठिमसे वाङ्बारि याङ्मुला । चुह्राङ लासि ल्होछारला छ्याम ह्याङ्ला ज्योस्हिङ थेन रिमठिम जाम्बुलिङनाङ तासिकेन निबारि नेपालहेन्से नेपाल माङ्ग्यार क्रियाशील गेदुङ/गेन्दुनजुगुला ह्राङ्ह्राङ्ला विशेष योगदान मुबाला मुला ।

ल्होलो ह्युलजुगुरि ह्रेङ्बा दुइहेन्से स्थापित सङ्गठित गेदुङ–गेन्दुनजुगु थेन स्हेङ्खेनजुगुफिरि नोन ह्याङ्से डेन लाबारि खाम्तोला । तिल्दाबिसाम फिरग्याप ह्युलरि माङ्ग्यारसे सोचतिबा ह्राङ गेलाबारि देःबा आरे । गिकमि, फिरग्यापह्युल खाबाजुगुसे ह्राङ्ला चाबा, चिबा थेन क्वानला लागि गे लातोबान ताला । चुला बो गेदुङ–गेन्दुन स्हेङ्बा थेन निरन्तरता पिन्बारि देःबा आरे ।

नेपालला छ्याम दाते जाम्बुलिङनाङ बोगालछा दिङहेन्से ल्हानान तामाङ गेदुङ–गेन्दुनजुगु क्रियाशील म्राङ्ला । दाते ङा आवद्ध गेदुङ तामाङ सोसाइटी अफ न्यु साउथ वेल्स (NSW) ला स्हेङ्बा इ.वि. २००९ रि ताबा हिन्ना । दुर्गा वाइबाला चोहोदानरि स्हेङ्बा गेन्दुनला स्यानचोहोरि अरुणकुमार तामाङ, ग्रेनगाउराइरि मनोज लामा, गाउराइरि तेजमान तामाङ, न्होरचोेहोरि सत्कार तामाङ मुबा । ह्रोमिजुगुरि अनिल तामाङ, नोर्बु तामाङ, ललित तामाङ, निमा तामाङ मुबा । गणेश तामाङ ग्रोइपा मुस्ह्युमुबा । इ.वि. २०१०–२०१७ दोना अरुणकुमार तामाङला चोहोदानरि गेन्दुन ङ्हाच्छा वाङ्चिजि । ताङ्से दिल तामाङ, सुनदोर्जे तामाङ चोहो दोबान चोहो विशाल तामाङसे निबा दिङ ह्राङ्ला ग्यात्दुइ स्योल्ना लासि गेन्दुनला विधान आन्सार छेजोम लास्ह्युजि । थेलिच्छा दाते राज पाख्रिनला चोहोदानरि स्यानचोहोजुगुरि ग्यानक वाइबा, मोहन तामाङ थेन सिर्जना गोले, ग्रेनगाउराइरि योगेश  योन्जन, गाउराइरि डोमा तामाङ, न्होरचोहोरि सूर्य तामाङ थेन रिमिठिमकि थुछापा सनिता लामा थेन अरुणकुमार तामाङ,  टीका तामाङ,  विशाल तामाङ  ग्रोइपा मुबा २३ ह्रोमिला छ्याम दिङ च्युइसे ङीसछा दिङरि ङ्हाच्छा वाङ्चिबा मुला । अरुणकुमार तामाङसे स्हेङ्बा दुइहेन्से दान्नाइ दशक ङ्हीदोना नोन स्हेङ्खेन ओसेम ग्रोइपाला भूमिकारि चिसि सक्रिय भूमिका निर्वाह लासिकेन खास्ह्युबा मुला । चु गुङरि ह्रोसे ल्होलो कोल्बाजुगु वाइसिकेन गेन्दुनदा निरन्तर ङ्हाच्छा दाङ्सिकेन ज्योन्खास्ह्युबा मुला । चुनोन तामाङ सोसाइटी अफ न्यु साउथ वेल्ससे ल्होछार गेताङला छ्याम तामाङ संस्कार रिमठिमरि दान्डिबा ह्राङ्ला धर्म संस्कारदा सोना लाबारि दुइ आन्सार ल्होलो तोसोला गेताङजुगु लासिकेन खाबा मुला ।

खाबा रेरि तामाङ ज्योस्हिङ, धर्म, रिमठिम थेन ग्योइला ख्युरछ्यापा ओसेम ल्हेछ्या लाबारि ल्होलो गेताङजुगु लाबान निरन्तर ङ्हाच्छा वाङ्सेला मुला । चुमि फिह्युलरि मुबा ल्हानान तामाङ गेदुङ–गेन्दुनजुगु गुङ्ला याखारगि जाबा उदाहरण जेक्खे हिन्ना । चुह्राङ लासि दशक ङ्ही बिमा ह्रेङ्बा दुइहेन्से नेपाल माङ्ग्यार ह्याङ्ला तामाङ गेदुङ–गेन्दुनजुगुसे ह्राङ्ला धर्म, संस्कार थेन रिमठिम ख्युरछ्या ओसेम ल्हेछ्याला लागि ल्होलो गेताङजुगु लासिकेन खाबा मुला । खाजिबाइ खाजिबाइ गेन्दुनजुगुसे दिङरि याखारगिन ल्होछार गेताङ जेक्खे लाखाम्ला तासाइ थेसे याखारगि गेताङ हिन्साइ नोनमि लाजि ले । चु दिङ जाम्बुलिङनाङ ल्होछारला ल्हानान गेताङजुगु ताजि । चुला लागि गेदुङ–गेन्दुनजुगुसे सेम ल्हागाब लासि ल्हानान मेहनत लाबा मुला । खाजिबाइ नोन गेन्दुनसे खाजिबाइ नोन गेताङ आयोजना लामापुल्छे, तिगा तामु, तिगादाम्मान तागाइ बिसि ओस्सोन लाबा आता ताला । खाजिबाइ गेन्दुनसे आज्याबा तागाइ बिसि खाजिबाइ गेताङ आयोजना लाबा आता । गेताङला ज्याबा तयारी लाबारि म्हाइना म्हाइनान डिछ्यानारि ल्हानान कमिकमजोरीजुगु ताबारि खाम्ला । गे लासिकेन निमा ताबा कमिकमजोरीजुगुदा थिग्युन लासि बोर्तोबा मुला ।

फिह्युलरि मुबा नोन ल्होछार दाङ्बालान लागि ला ङ्ही सोम दोना नोन थेनआताना खट्तिबा मुला । ह्याङ्ला तामाङ गेन्दुनसे गेताङ लामा ह्याङ्से खाराङ्बा मिसे क्योइका लाला बिबा ताम खाबा चिम ।  जाम्बुलिङनाङ स्योल्बा ल्होछार गेताङजुगुला ग्रेन समिक्षा विश्लेषण ताबारि खाम्ला तासाइ खाजिबाइ गेन्दुनसे आयोजना लाबा गेताङ कमजोर थेन खाजिबाइ स्यान्दो गेन्दुनसे आयोजना लाबा गेताङ उत्कृष्ट बिसि कसी ल्हागाब लामा न्यायोचित आता ताला । तामाङला याखारगि दिमला ह्रोमिजुगुसे ह्राङ्लान दिमथेमेला गोर कु च्युइ म्हे पोप तासि नोन ल्होछार दाङ्बा थेन ताङ्बा देप्बारि खाम्ला । याम्बुला टुँडिखेलला छ्याम फिह्युलला कादे ग्रेन हलजुगुरि तोङ्जाछा बुमछा म्हिजुगुसे बोकिन्बारि नोन खाम्ला । जामाकुनुलान ग्ला गिलान ल्होछार गेताङरि तोङ्जा म्हेसे ल्होछारला ताङ्बा, उमङ्ग गिसेम गिरि देप्बारि खाम्ला ।

ह्याङ्से दिङ्छाहेन्से ल्होछार दाङ्सि खाजि । ह्याङ्से नाबा ल्होलो दुइ आन्सार ग्युरपोबाजुगु तासिकेन खाबा मुला । तिनि ह्याङ याखारगि तामाङला जाजाबा दिमहेन्से डम्फुला धुन ओम तामाङ सेलोला छ्याम जाम्बुलिङनाङ ल्होछारला रौनकता बोलाबारि सफल ताबा मुला । चुह्राङ लासि जाम्बुलिङ नोन ल्होछारला उमङ्गसे छोन्चि चिमा ह्याङ्से गौरव लाबारि खाम्तोला । ह्याङ्से गेताङजुगुरि फलाना गेन्दुनला गेताङरि चोत्ते जनसंख्या ओम फलानाला ओतेसे बोकिन्बा बिसिमाम म्हिला थोबो ज्यासि जेक्खे च्यामा उचित आता । थेह्राङ लासि जेक्खे जाम्बुलिङनाङ ला ङ्ही सोमदोना ताबा गेताङजुगुला सही क्योइका ताबारि आखाम ।

चुह्राङ्बा तोसोला विश्लेषणसे प्रवासरि व्यस्तताला बाबजुद दुइ डिक्ना लासि क्योलोलो गेन्दुन स्हेङ्बा ओम दिङ्छा हेन्से गेन्दुनरि आवद्ध थेन स्वंयसेवकला स्ह्रुगरि निरन्तर ल्हागतिचिबा ह्याङ्ला तामाङ ज्योज्योआले नानाआङाजुगुला सेमरि हौसला आताना वितृष्णा ल्हेना लाबारि खाम्ला । थेतासि ह्याङ्से खाम्देदोना खाल्दामानदा हौसला पिन्गे, आखाम्साम खालाइदा कुरि थेन खालाइदा ब्लेरि लामा न्यायोचित आता ताला । चुह्राङ्बा ताम म्राङ्मा हेन्से खाइमागि छोर्ला, तिगा शासकजुगुग्याम पिन्बा स्हेरसे पिल्साब ताबा ह्याङ्ला सेमस्थिति दारेम खाइमाइ ब्लाक्बारि खाम्सेला आरे ओम ? जाम्बुलिङदा च्याबा ह्याङ्ला मिजुगु ह्याङ्लान छार दिङ ह्याङ्लान प्रिबा ल्होछारफिरि ब्लाक्सिकेन निबारि आखाम ओम ?

दाते : तामाङ सोसाइटी अफ न्यु साउथ वेल्स (NSW)

(छिगकि दोनः ग्रेनस्ह्रुग– भव्यतापूर्वक, तापाग्रेन– मंसिर, कोल्मे– मानव, गाबोकि– उत्साहित, जेबो– उमंग, गेन्दुनकि– संस्थागत, स्ह्रुग– रुप, रिमठिमकि– सांस्कृतिक, ङोसेबा– पहिचान, दाःन– आधार, फेल्बा– फैलिएको, गेदुङ– संघ, गेन्दुन– संस्था, फिरग्यापह्युल– परदेश, फिह्युल्पा– विदेशी, ग्रेन्पो– प्रमुख, ज्योस्हिङ– कला, गोछापाकि– प्रतिनिधित्व, ज्योस्हिङचेबो– कलाप्रेमी, देःबा– सजिलो, स्यानचोहो– उपाध्यक्ष, ह्रोमि– सदस्य, ग्रोइपा– सल्लाहकार, ग्यात्दुइ– कार्यकाल, स्योल्ना– सम्पन्न, छेजोम– अधिवेशन, थुछापा– संयोजक, दान्डिबा– आधारित, तोसो– खाल÷तरिका, ख्युरछ्या– संरक्षण, ल्हेछ्या– संबर्धन, थिग्युन– सुधार, क्योइका– मूल्याङ्कन, स्योल्बा– सम्पन्न, ह्रोमि– सदस्य, म्हे– जना, ग्युरपोबा– परिवर्तन, छोन्चि चिमा– रंगिइरहँदा, तोसो– खाल)

दोःबा : यकिना अगाध