काभ्रेला कोशी क्याम्साङ थुमरि मुबा लौरेदेउराली थेन साङास्वती ल्हा याखारगि भौगोलिक ग्ला जेक्खे आहिन, सम्भावनासे प्लिङ्बा तासाइ उपेक्षित साला गोछापा हिन्ना । राजधानी याम्बुग्याम छ्योआछ्यो ७५ किमि ओसेम सदरमुकाम धुलिखेलग्याम ५५ किमि जेक्खे थारेङ मुबा, २३५० मिटर नोबा चु थुम कोशी क्याम्साङलान मोक्कोन बिमा नोबा ग्ला हिन्ना ।

‘साङास्वती’ थेन ‘लौरेदेउराली’ छिग तामाङ ग्योइग्याम खाबा हिन्ना, चुसे चु थुमला रिमठिमकि ङोसेबा थेन दोङरापदा झन नुप्बा स्होला । तासाइ विडम्बना, चोत्ते महत्वपूर्ण दोङरापकि, रिमठिमकि थेन ह्राङ्ज्युङकि धरोहर थोबा ग्ला तिनि नोन फेल्गेबाला ब्रान्बारि मुला ।

साङास्वती ल्हा खेःबा हुलाकी ग्यामरि परतिला । चु ग्याम ओन्मा छोङ, खाबानिबा थेन प्रशासनिक गतिविधिला ग्रेन्पो केन्द्र मुबा । लौरेदेउराली ह्राङ्बा खेःबा बजार चुला साक्षी हिन्ना, चुरि तिनि नोन प्रशासनिक संरचनाला अवशेषजुगु स्याप्ला । थे भग्नावशेषजुगुसे खाजिबाइ दुइ चुर्ला चहलपहल थेन महत्वला राप पाङ्ला । गिक्छा ज्योमोलुङमा क्रेबा तेन्जिङ शेर्पा थेन एडमण्ड हिलारी चुनोन ग्यालाम ब्रबा मुबा । तासाइ दुइला प्रवाहतेन थे मोक्कोन डान्बारि सीमित तासिकेन निबा मुला ।

वि.सं. २०५४/५५ दिङरिक्यार कोशी क्याम्साङ थुमरि बुल डोजर ङ्ह्याजि, ग्रामीण सडक दोबारि चुजि, साङास्वती तासिकेन लौरेदेउरालीदोना सडक फेल्गेबा मुबा । थे दुइरि चु थुम फेल्बाला मूलधाररि थुइबा आशा लाबा मुबा । तासाइ लिच्छा ठ्वाङ्बा स्यान्दो सडकजुगु मुल सडक दोसिमाम ल्हानाह्राङ्बा कालोपत्रे तासि ङ्हाच्छा वाङ्मा साङास्वती लौरेदेउरालीला सडक बिसाम ओस्बान चिजि । स्तरोन्नति ताबारि आखाम्नि, ङ्हाउदान आफेल्नि । चुनोन ङ्यान्दिसे लामा चुर्ला फेल्गेबा प्रक्रिया काबाह्राङ ताजि ।

चुला ङोन्छाङ असर चुर्ला ह्युल्बाला केवारि म्राङ्ला । ख्यारख्युरला खस–क्षेत्री नाम्साजुगु पात्ले, डाँडाखर्क, जरङ्गे, साङास्वती, सुर्के, सिउरानी छ्योआछ्यो थानथान ताजिन्बा मुला । तिगाइ जाजाकार दिमथेमे बिमा नाम्साजुगु सुनसान मुला । लोप्खाङजुगु लोप्खेन आडुप्बासे स्यान्दो लोप्खाङतेन मर्ज ताजिन्बा मुला । दिमजुगु खण्डहररि ग्युर्जिन्बा मुला । भौतिक संरचनाजुगु पुजुवानसे हाप्बा मुला । चु दृश्य भौतिक नुप्बाला जेक्खे आहिन, सामाजिक विघटनला नोन संकेत हिन्ना ।

चुर्ला खेःबा बासिन्दा तामाङ समुदाय बिसाम जाजाकार बिमा स्यान्दो कासाक कोसोक कोबा आरे– साङास्वतिला बिंडो चुन्छेन ताबा मुला । स्ह्योरिन म्हान्ज्यानाङ जि थुङसि ह्रि छाबा गे चुन्छेन लाला । सा छ्योकु चुन्छेन लाला ।

ह्राङ्ज्युङसे बिसाम साङास्वतीदा दाते नोन ख्लाबा आरे । वसन्त ऋतुरि चु थुम अद्भुत ह्रुगरि छोन्बो म्राङ्ला । ह्रिनाङ हाकुपाकु थेन पुलुम मिन्बा ताला, चुत्रो मिन्बा तयारीरि ताला । पिङगाइसे प्लिङ्बा गाङहोप, सिल्बा लाबा थेन स्हिवा वातावरणसे खाल्दामानदा आकर्षित लाला । तासाइ, चु जेबा न्हाङरि नोन याखारगि तोसोला सुनसानपन मुला । चराजुगुला चिरिबिरी काइ थेन ह्रि सेम्चेनला ङ्हार्बा चुर्ला यान्पाङ हिन्ना । थेरि म्हि बिमा ल्हाना ह्रिनाका थेन कालिज, ह्रिड्वा, ताङगिला बथान म्राङ्ला । रेरिन म्हि ब्राबारि लोङ्बा नाछाल दोबा मुला, चु ङ्हाउला व्यस्त केवाज्योतेन ठ्याक्कान लिसो मुला ।

साङास्वती ल्हा ङ्हाउला डान्बा जेक्खे आहिन, लिउला सम्भावना नोन हिन्ना । चुर्ला ह्राङ्ज्युङकि जेबा, दोङरापकि सम्पदा थेन धार्मिक महत्वदा ज्याबा तोसोसे ल्हेछ्या लाबारि खाम्जि बिसाम चु थुम न्हाङ्ला पर्यटनला ग्रेन्पो दोखाङ दोबारि खाम्ला । याम्बु ङामरिन तासि नोन दाते नोन ङोआसेबा चु ग्लासे पर्यटकजुगुदा स्हिवा, चाङ्मा थेन मौलिक अनुभव पिन्बारि खाम्ला ।

ङ्हाउदान फेल्गेबा बिले ज्याबा सडक, यान्पाङ साप्तोन, होमस्टे ल्हेछ्या थेन स्थानीय उत्पादनला बजारीकरणरि ध्यान पिन्जि बिसाम चुरि न्होरकि गतिविधि दोसि छोन्बो दोबारि खाम्ला । स्थानीय बासिन्दासे रोजगारी थेन आम्दानीला दुइसाङ याङ्सेला मुला, थेसेलामा चिबाग्ला ल्हेबा काबारि ह्रो लासेला मुला । म्हिजुगु थारेङला बन्दीपुर, हेलम्बु, त्रिशूली दोसि कोर्बा बिमा ङामलान साङास्वती थेन लौरेदेउराली दाम्बारि खाम्ला ।

लौरेदेउराली थेन साङास्वती ल्हा फेल्गेबाला स्युग ब्रान्चिबा ग्ला हिन्ना, सही योजना थेन लगानीला दुइसाङ ब्रान्चिबा दोङरापकि सा हिन्ना । ग्याल्साला ध्यान, स्थानीय सरकारला पहल थेन टुबादुइदोनाला दृष्टिकोणसे चु थुमदा दोसि छोन्बो स्होबारि खाम्ला । आहिन्साम, चु जेबा सा दोङरापला पानारि जेक्खे सीमित तासि निसेला खतरा मुला ।

लौरेदेउराली थेन साङास्वती ल्हासे ह्याङ्दा ङ्योइचिबा मुला, तिगा ह्याङसे दाते नोन फेल्गेबादा दुइरिन दोना लाबारि खाम्ला व्हा दोसि तिरेम दुइसाङ म्हाना लासेला मुला ?

(छिगकि दोनः फेल्गेबा– विकास, ल्हा– लेक, गोछापा– प्रतिनिधि, रिमठिमकि– सांस्कृतिक, ङोसेबा– पहिचान, दोङरापकि– ऐतिहासिक, ह्राङ्ज्युङकि– प्राकृतिक, ह्राङ्ज्युङ– प्रकृति, खेःबा– पुरानो, ङ्हाउदान– पूर्वाधार, ग्रेन्पो– प्रमुख, लोप्खेन– विद्यार्थी, आडुप्बा– अभाव, ग्युर्जिन्बा– परिणत भएका, वान– घारी, हाप्बा– ढाकिएको, छाबा– चर्ने, स्हिवा– शान्त, सेम्चेन– जनावर, चाङ्मा– स्वच्छा, यान्पाङ– संचार, साप्तोन– सुविधा, ल्हेछ्या– प्रबर्धन, न्होरकि– आर्थिक, दुइसाङ– अवसर, स्युग– वेग, स्ह्रुग– रुप, नाछाल– अवस्था, ङ्हाउ– विगत, केवाज्यो– जीवनशैली, दोखाङ– गन्तव्य)

दोःबा : यकिना अगाध