‘डेनकि जोम्बाचोहो ह्रेम्बोरछे, फोरमला डेनकि ह्रोमिजुगु, ङाला मिन सबनम लामा हिन्ना । ङा, नेपालला आदिवासी जनजातिजुगुला ताम्सालिङ ग्याल्साला याखारगि छारिब्योन आदिवासी जामेकोला हिन्ना ।

ङा तिनि बोझेनी (शंखरापुर, याम्बु)ला तामाङ समुदायला व्हनाग्याम चु ताम थान्बाकेन मुला, थेर्ला म्हिजुगुला याङ्तामजुगु फिल्ला तामाकोसी जलविद्युत ट्रान्समिसन आयोजनाला ङ्यान्दि उलंघन लाबाकेन मुला ।

आदिवासी ह्युलरि ‘बेनान रे साजाम्बुलिङ दिवस’ हिन्ना, तासाइ म्रिङ्कोला थेन बुमोजुगु खाराङ्लासि ह्राङ्से ह्रावा लासिकेन खाबा थेनोन ह्युलरि खाराङ्लासि गम्भीर मानसिक थेन ल्हुइकि ल्हुइथाङ  प्रभावजुगुला सामना लाचिबा मुला बिबा ताम ङाइ चुरि थान्बारि म्हाइमुला ।

बोझेनीला आदिवासी तामाङ समुदायजुगुरि जलविद्युत सब स्टेसन मिन लाबा फेल्गेबा आयोजनाजुगुसे केवा थेन भू–दृश्य ङ्हीदान नुप्बा स्ह्रुगरि बिथोलाप लापिन्बा मुला ।

बोझेनीरि पुर्खाहेन्से आध्यात्मिक थेन बोन्बो लाबोन क्योन्बा पद्धतिला लागि उपयोग लासिकेन खाबा याखारगि चाङ्मा क्युइला मुहान नष्ट लापिन्बा मुला । सब स्टेसन सञ्चालनरि खामाहेन्से परम्परागत वनस्पतिजुगु म्हासेला मुला, सानामह्युल क्षतिग्रस्त ताबा मुला ओम थेर्ला दिमथेमेजुगुदा उचित क्षतिपूर्ति आयाङ्ना ह्राङ्ला सा म्हाना लातोबा नाछालरि दोना लाबा मुला ।

तामाङ जामेकोलाला ताम लातोमा थेन्जा ह्युलला याङ्ताम डेनयोग्य याङ्ताम हिन्ना । ह्राङ्ला पुर्खाला ह्युलरि सोबा थेन सिबा याङ्ताम थेन्ना अविभाज्य याङ्ताम हिन्ना । सा नोन ब्यान्ना बिसाम, जीविकोपार्जन जेक्खे आहिन, ल्हुइथाङ, आध्यात्मिकता थेन मुतेबा केवा चलप लाबा नोन छ्यामनोन म्हाला । चुतासि, ङ्हाउदान फेल्गेबादा लैङ्गिक संवेदनशील, वातावरणीय अनुकूलता, ल्ुहइकि थेन मानसिक ल्हुइथाङरि परतिबा प्रभाव क्योइकाला स्हेग्याग्याम गोबारि अनिवार्य मुला ।

आदिवासी जामेकोला थेन बुमोजुगुसे ग्याल्साला हतियारयुक्त शक्तिग्याम ल्हुइकि हिंसा जेक्खे आहिन, बरु निरन्तर धम्की थेन डोना लाबासे नुप्बा ल्हुइकि मानसिक आघात नासिकेन खाबा मुला । थेनिकादे चुदुइ लोङ्बा, चिन्ता छ्यामछ्याम सामाजिक विस्थापनला स्हेर नाचिबा मुला । खुयु दोबा जामेकोला थेन बुमो ङ्हीलान लागि थेन्ना संवेदनशील दिङ नाछालरि याङ्तोबा खाजिबाइ कोङह्रावा पिन्बा आरे । ह्राङ्ला ह्युल थेन याङ्तामला ह्रावा लाबारि ङ्हाच्छा खामा ज्येष्ठ जामेकोला थेन नाबालिगजुगुदा डुइसिकेन, तोबा थेन धम्की पिन्बा गे ताबा मुला । चु लैङ्गिक हिंसाला नुप्बा लिस्ह्रुग हिन्ना ओम चुह्राङ्बा चोटजुगु आम्राङ्ना लासि अदृश्य चिला ।

याखारगि आदिवासी तामाङ जामेकोलासे याखारगि आयोजना अधिकारीदा ङ्योइबा मुला, ‘तिगा ङानि चराचुरुङ्गी थेन सेम्चेन बिमा नोन दिला हिन्ना ?’

ग्याल्सा अधिकारीजुगु ङ्हाउदान स्थानान्तरण लामा ह्रि जन्तुरि नकारात्मक प्रभाव परतिबा तर्क लाला थेतासि चु ङ्योइबा ङ्योइबा हिन्ना । चु तोसोला गैर जिम्मेवार तर्कसे याखारगि गहन ङ्योइबा रेन्ला ‘तिगा आदिवासी जामेकोलाजुगुला ल्हुइथाङ, डेन थेन उत्थानदा जीवजन्तु स्तरलान महत्व पिन्बा हिन्ना ?’

चु ङ्योइबासे याखारगि पीडादायी वास्तविकता उन्ना । खानाङ फेल्गेबाला ढाँचाजुगुसे ल्हानाह्राङ्बा ङ्हाउदान थेन वातावरणीय नियम ङ्यान्तोबा तामरि प्राथमिकता पिन्ना । थेनोन बाप्साला आदिवासी जामेकोलाजुगुला याङ्ताम, मर्यादा थेन ङ्हाच्छा सहमतिदा तेन्बा तामदचा थेनिकादे असफल ताला ।

चु ङ्यान्दि, ङा चुरि काक्ता छिम्बाला तिगाइ सिफारिसजुगु प्रस्तुत लालाः

१. ग्याल्सा थेन वित्तीय लगानीकर्ता एजेन्सीजुगुसे लैङ्गिक संवेदनशीलता, वातावरणीय, ल्हुइकि थेन मानसिक ल्हुइथाङरि परतिबारि खाम्बा प्रभावदा क्योइका खेडोब अनिवार्य स्ह्रुगरि सञ्चालन लातोला ।

२. स्हिवाङक्योङ विरोध प्रदर्शन थेन ह्युल ह्रावाला ताङरि ताबा लाबा आदिवासी जामेकोला थेन बुमोजुगु लिब्रोला हिंसाला लागि ग्याल्सा तिलोसे जबाफदेहिता सुनिश्चित लातोला ।

३. ह्राङ्बाङ, ङ्हाच्छा थेन सूचित सक्योङ थेन दोनक्योङ कार्यान्वयनला ग्यारेन्टी लातोला । चु गेला लागि आदिवासी जामेकोलाजुगु आप्ता थेन स्हेङ्बा प्रक्रियाला केन्द्ररि चितोला ।

चु उपायजुगु अवलम्बन आलाना, ङ्हाच्छा बाबा फेल्गेबासे द्वन्द्वला छिम्बा लाबाला बो झन् द्वन्द्व स्हेङ्सिकेन निसेला मुला । 

थुजेछे ।

(छिगकि दोनः डेनकि– सम्मानित, जोम्बाचोहो– सभाध्यक्ष, ह्रेम्बोरछे– महोदय, ग्याल्सा– राज्य, छारिब्योन– युवा, व्हना– तर्फ, याङ्ताम– अधिकार, फिल्ला– माथिल्लो, ङ्यान्दि– कारण, ह्युल– भूमि, बुमो– बालिका, ह्रावा– रक्षा, ल्हुइकि– शारीरिक, ल्हुइथाङ– स्वास्थ्य, फेल्गेबा– विकास, स्ह्रुग– रुप, क्योन्बा– उपचार, चाङ्मा– पवित्र, सानामह्युल– कृषिभूमि, नाछाल– अवस्था, सा– जमिन, ङ्हाउदान– पूर्वाधार, क्योइका– मूल्याङ्कन, स्हेग्या– माध्यम, ग्याल्सा– राज्य, स्हेर– पीडा, नाबा– भोगेको, कोङह्रावा– सुरक्षा, लिस्ह्रुग– स्वरुप, सेम्चेन– पशु÷जनावर, तोसो– किसिम, बाप्सा– थातथलो, तेन्बा– मान्यता, काक्ता– समस्या, छिम्बा– समाधान, खेडोब– अध्ययण, स्हिवाङ– शान्ति, स्हिवाङक्योङ– शान्तिपूर्ण, तिलो– पक्ष, ह्राङ्बाङ– स्वतन्त्र, क्योङ– पूर्ण, दोनक्योङ– अर्थपूर्ण, आप्ता– निर्णय)

दोःबा : यकिना अगाध