म्हिला केवा खाइमागिमि चोत्ते अनौठो ताला कि थेसे जाजा दिङरिन ग्रेन संघर्षला ग्यामरि ब्रातोला । ङाला मिन नाम उमेश घलान हिन्ना– ङाला केवा नोन चोस्बान याखारगि राप दोबा मुला । हिन्ना आडुप्बा, मिख्लि, आशा थेन म्हाङसे स्होबा याखारगि राप ङाइ ब्रिबाकेन मुला ।

जाजाहेन्सेन ङाला सेमरि याखारगि नुप्बा चाहना मुबा– डोबा, लोप्बा थेन केवारि तिगाइ लाबा । तासाइ थे सेमसे म्हान्बा छ्योना लाबा ग्यालाम बिसाम देःबा आरेमुबा । आडुप्बासे ख्युर्बा केवारि म्हाङ म्राङ्बारिम देःबा मुबा तासाइ थेदा छ्योना लाबा ल्हाम आउदिन कठिन मुबा ।

ङाला बिजादुइ याखारगि जाजाबा नाम्सा बाराला ज्याङ थुम भक्तलालरि थाल्जि । नाम्सा सरल मुबा, स्हिवा मुबा तासाइ थेर्ला ल्हानाह्राङ्बा म्हिजुगु ह्राङ्बान ङान्ना दिमथेमे नोन न्होरकि आडुप्बातेन छेचिबा मुबा । नाम्सारि मुबा जाजाबा लोप्खाङ श्री भगवती प्राथमिक लोप्खाङ सोसे न्हान्बा मुबा । बर्खाला दुइरि नाम ब्रेमुबा, सेर्खारि सिम्बा लाबा वाङ्मुबा ओम छेप्बारि डेङ्नोन व्हार लेप्मुबा । तासाइ थे लोप्खाङ ङान्ना लागि ग्युइला लाथान मुबा ।

थेरिन ङाइ गिक्छारेम हिक्पा ङोसेजि । कापी–किताब चुङ्जि । लोप्बोनला छिगजुगु ङ्यान्सि ङ्यान्सि सेमन्हाङरि याखारगि म्हाङ फुइबारि चुजि– ङा डोसिमाम तिगाइ दोसेला मुला बिबा आशा ।

थे लोप्खाङरि डा ५ दोना जेक्खे डोबामुबा । डा ५ छ्योमाहेन्से डोबारि स्यान्दो लोप्खाङ म्हाइतोमुबा । नाम्साग्याम छ्योआछ्यो ५ किलोमिटर थारेङ रतनपुररि याखारगि निम्न माध्यमिक लोप्खाङ मुबा, थेरि डा ८ दोना जेक्खे डोमुबा ।

थे किलोमिटर ङ्हाला दूरी जेक्खे आरेमुबा, थे याखारगि संघर्षला ल्हाम मुबा ।

स्ह्योरि योनान रेसिमाम ब्रातोमुबा । ग्याम कच्ची मुबा, खानाङए बुडुइ, खानाङए हिलो । खाइमागि दिनिसे क्रोमुबा, खाइमागि नामसे बाम्मुबा । तासाइ डोबा इच्छासे थे मोक्कोन कठिनाइजुगुदा देःबा स्होपिन्बा मुबा ।

दिमला न्होरकि नाछाल बिसाम आउदिन कमजोर मुबा । ल्हानान रेम दिमरि रेदाङसे खर्च जुटाप लाबारि नोन कठिन तामुबा । थेह्राङ्बा नाछालरि डोबा जारी थान्बा ह्राङ्रिन ग्रेन चुनौती मुबा । तासाइ ङाला सेमरि याखारगि दृढ विश्वास मुबा– ग्युइसेर नोन केवा पोबा मोक्कोन बिमा ग्रेन वाङ हिन्ना ।

ङाला आमासे ङाला सेमला ताम मोक्कोन बिमा ज्याना लासि गोस्ह्युमुबा । आमाला चेगाइ थेन विश्वास छिगरि पाङ्बारि गाह्रो ताला । ङाइ खाइमागि क्यालोरि लिसो ताम लामुबा, तासाइ ह्रोसे देःबा लासि गोस्ह्युमुबा कि कि ङा न्हाङन्हाङरिन डोबाफिरि कात्ते गम्भीर मुला । आमासे सातान ङादा हौसला पिन्ह्युमुबा । ह्रोला मिरि याखारगि विश्वास तामुबा– ‘ङाला कोला डोबा जिन्सिमाम तिगाइ दोसेला मुला ।’

आपासे नोन डोबा आरेमुबा । तासाइ ह्रोला सेमरि याखारगि नुप्बा चाहना मुबा– ङाला जा जामेसे डोतोला । तासाइ न्होरकि आडुप्बासे ह्रोला काइदा मौन स्होपिन्बा मुबा । ह्रो होन्दोलोङ स्ह्रुगरि ल्हाना ताम पाङ्आस्ह्युमुबा, तासाइ ह्रोला मिरि तान्बाफिला चेगाइ थेन चिन्ता स्पष्ट म्राङ्मुबा ।

डोबाला ताङरि ल्हानान कठिन दुइजुगु नोन खाजि । खाइमागि चुह्राङ्बा नाछाल तामुबा कि दिङकि परीक्षाला रे यारि कलम सुताइ आतामुबा ।

परीक्षा हल न्हाङरि चिमा स्यान्दो ह्रोजुगु कलमसे निसाल ब्रिचिबा म्राङ्मा ङाला सेम आउदिन स्हुखामुबा । ह्राङ्तेन छ्याम कलम आडुप्बासे सेम हाक्गामुबा । थेह्राङ्बा दुइजुगुरि ङा ल्हानान रेम एकान्तरि चिसि क्राबा मुला । तासाइ केवारि जाजा जाजा ह्रोजुगुसे नोन ग्रेन दोन थान्ना । ङाइ तिनि नोन स्पष्ट डान्बा मुला– ङाइ कलम न्हाङ्ला निप पाइपसे सोमरेम दिङकि परीक्षा पिन्बा । थे जाजाबा रिफिल पिन्बा ह्रोला ह्रो ङाला केवाला याखारगि अमूल्य डान्बा दोबा मुला । तिनि नोन ङा खाइमागि सोंचतिला– थे ह्रो आरेबा हिन्साम सायद थेकुनु ङाइ परीक्षा नोन पिन्बारि आखाम्सेला मुबा । ङादा थे कलमला रिफिल पिन्सि ह्रो लाबा ह्रो मुबा– लिलाबहादुर थेन नानीलाल थोकर । थे लिलाबहादुर ङान्दा ख्लासि जाम्बुलिङग्याम सातानला लागि विदा ताजिन्बा मुला । खान्दामान मुसाइ– देवाचेनरि दोगाइ बिबा मोलम लाला । ओम, नानीलाल दाते छ्याम नोन मुला । दाते स्यानह्युल रोजगारीला ताङरि मलेसियारि गेलाचिबा मुला । थेदा नोन डान्ना ।

दुइ थाल्सिकेन निजि । डा ५ डोबा जिन्माहेन्से ङाला केवारि याखारगि कुङ्गिल खाजि । ङाइ डोबादा दाङ्सि याम्बु निबा आप्ता लाजि । नाम्सा ख्लाबारि देःबा आरेमुबा । थेरि ङाला बिजा दुइला डान्बाजुगु मुबा ।

आमाला चेगाइ मुबा, आपाला मौन आशा मुबा, ह्रोजुगुला ह्रो मुबा । तासाइ म्हाङ म्हाइबारि म्हिसे खाइमागि ह्राङ्लान जाम्बुलिङ ख्लातोबा चिम । नाम्सारि ङा नाङ्सालला ह्यालरि चिसिमाम डोबा लोप्खेन मुबा । म्हुना नाङ्साल म्रासि किताब ठ्वाङ्मा खाइमागि म्युगुसे मि होम्मुबा । तासाइ थे जाजाबा ह्यालसे नोन ङाला म्हाङ्दा ह्याल स्होचिबा मुबा ।

खाइमा ङा याम्बुरि दोजि, थेर्ला झिलिमिली बिजुली नाङ्सालसे दाप्लुङ्बा शहर म्राङ्मा ङा हाथोम्जि । नोबा दिमग्रेनजुगु, गाडीजुगुला भीड, म्हिजुगुला चहलपहल मुतेबा ताम ङाला लागि छार मुबा । याम्बु ङाला लागि म्हाङ्ला शहर मुबा । तासाइ थे म्हाङला शहररि नोन संघर्षला राप देःबा आरेमुबा । नाम्सा थेन दिम ख्लासि शहररि खामाहेन्से मोक्कोन बिमा ङ्हाच्छा फो न्हाबा जिम्मेवारी खाजि । डोबा इच्छा नोन मुबा, तासाइ केवा चलाप लाबारि गे लानोन तोमुबा । थेतासि ङाइ गे थेन डोबादा छ्यामछ्याम ङ्हाच्छा बोर्बा आप्ता लाजि ।

ङाला रेग्यात आउदिन कठोर मुबा । स्ह्योला ४ ङ्ह्यामा रेसिमाम गे तिमुबा । स्ह्योला ९ ङ्ह्यादेदोना गे लासिमाम ङा लोप्खाङ निमुबा । लोप्खाङग्याम खामाहेन्से दोसि गेरि ल्हागतितोमुबा– म्हुनला १० ङ्ह्यादेदोना । रेनाङला गेसे ल्हुइ ब्लाप्मुबा । तासाइ गे जिन्माहेन्से नोन ब्लाप्बा न्हाबा दुइ आरेमुबा । थेलिच्छा होमवर्क लाबारि चितोमुबा । छ्योआछ्यो घन्टा ङ्ही डोमा म्हुनना १२ ङ्ह्याजिन्मुबा । चुह्राङ्लासि च्यामा ङादा रेरि क्योङ ४ घण्टा जेक्खे म्हेर्बा दुइ डिक्मुबा । खाइमागि ल्हुइ चोत्ते ब्लाप्मुबा कि मि ठ्वाङ्सि थान्बारि नोन गाह्रो तामुबा ।

थेदुइरि सेमरि ल्होलो ङ्योइबाजुगु रेमुबा–
‘तिगा ङाइ चु संघर्ष नाबारि खाम्ला ?’
‘तिगा ङाला म्हाङ छ्योला ?’

थेह्राङ्बा दुइजुगुरि ल्हानान रेम मिग्याम मिख्लि ताइमुबा । तासाइ थे मिख्लि ब्रेबाला आरेमुबा । थे मिख्लि संघर्षला मुबा । थे मिख्लि आशाला मुबा । ङाइ ह्राङ्दान सम्झब लामुबा– ‘तिनि नाबा दुङाल न्हाङ्गारला सफलताला ब्लु हिन्ना ।’

दुइ गोल्छेसे ङ्हाच्छा वाङ्सिकेन निजि । संघर्ष नोन जारी चिजि । तासाइ थे संघर्षसे ङादा कमजोर स्होबा आहिन, झन कोङ्ना लाजि । तिनि खाइमा ङाइ थे रेजुगु डान्ना, सेम आउदिन भावुक ताला । कलम आरेमा परीक्षा पिन्बा रे, आमाला विश्वास, आपाला मौन आशा, जाजाबा ह्रो लाबा ह्रो ओम रेम्हुनला मेहनत– चु मुतेबा डान्बासे ङाला केवाला राप झन नुप्बा स्होपिन्ना । थे रेजुगुसे ङादा याखारगि नुप्बा देन्बा लोप्जि । आडुप्बासे म्हिदा आका । संघर्षसे म्हाङदा आसे । बरु आडुप्बासे म्हिदा झन कोङ्बा स्होला ओम संघर्षसे थेदा ह्राङ्ला दोन्डुपदोना दोबा साहस पिन्ना ।

तिनि नोन ङाइ विश्वास लाला– चोदे सेमरि दृढ इच्छा, अथक मेहनत लाबा साहस थेन धैर्य मुला बिसाम क्योङ बिमा कठिन परिस्थितिग्याम नोन ह्याल लिउ स्हेङ्बारि खाम्ला । तिल्दाबिसाम नाङ्सालला जाजाबा ह्यालग्याम तिबा म्हाङ तिरेकुनु ग्रेन ह्यालरि ग्युरबारि खाम्ला ।

(छिगकि दोनः आडुप्बा– अभाव, देःबा– सजिलो, ख्युर्बा– घेरो, ल्हाम– यात्रा, बिजा– बाल, ज्याङ– उत्तर, स्हिवा– शान्त, न्होरकि– आर्थिक, हिक्पा– अक्षर, लोप्बोन– शिक्षक, डा– कक्षा, बुडुइ– धुलो, नाछाल– अवस्था, ग्युइसेर– शिक्षा, वाङ– शक्ति, चेगाइ– माया, तान्बा– सन्तान, दिङकि– वार्षिक, निसाल– उत्तर, दोन– अर्थ, स्यानह्युल– अन्तर्राष्ट्रिय, कुङ्गिल– मोड, आप्ता– निर्णय, लोप्खेन– विद्यार्थी, रेग्यात– दिनचर्या, ङ्योइबा– प्रश्न, नाबा– सहनु, देन्बा– सत्य, दोन्डुप– लक्ष्य, लिउ– भविष्य, ग्युरबा– परिणत)

दोःबा : यकिना अगाध