गि

दोङ्ला बाजुगु चोदे आकोना चिबा मुबा कि जाजाबा बिबीदा सुताइ नाम ताइगे लाबाह्राङ छोर्जि । ह्राङ्ला जाजा कोलातेन च्योच्यो ह्रेवा लाबान ताम लाबारि अभ्यस्त बोबिनोटसे न्हुपरिक्यार म्लाङ सेम थोसि छ्योङ्सिकेन खाबा उदास खासुजुगु व्हना थेला ध्यान निजि, थे खासुरि धम्कीपूर्ण ठेङ्बा नोन छ्योल्बा मुबा । थेनि फ्रिडहाइमरला छोङ्खाङरि मुबा ओम लुङ्सुर थेनआतातेदाना थेरिन चिबा आप्ता लाजि । म्राप न्हाङ्ला गोर ङ्ही थानथान पिपाफिरि थेनिकादे चिजि । बिबी दिङ ब्लिला मुबा तासाइ आउदिन बुद्धिमान म्राङ्मुबा ।

‘आमा लोङ्स्ह्युला ताला होइ !’ थेसे मि च्युमच्युम लासि पाङ्जि ।

‘ह्रोसे दिम डुङ स्ह्युला म्हाले । सायद तिनि ङ्यासे सिल्भीसे ह्रो लाचिबा मुसिम’ बोबिनोटसे आश्वस्त ताना लासि पाङ्जि ।

‘आरे, सिल्भी आरे । तिल्मा जेक्खे ह्रो लाबा मुबा’, बिबीसे जाबा काइरि पाङ्जि ।

बोबिनोट डोङ रेजि ओम काउन्टररिक्यार निसिमाम ट्वाङरे तारङा याखारगि डब्बा ग्लुजि, थे कालिक्स्तादा आउदिन सेम निमुबा । थेलिच्छा थे दोसिन पिपाफिरि निसि चिजि ओम लुङ्सुर खादेदोना थे डिब्बा चुङ्सिमाम कुटिसि चिचिजि । लुङ्सुरसे सिङ्ला छोङ्खाङ नोन ह्योङ्पिन्जि ओम थारेङ्ला बुजुगु फाङ्फोङ क्लेचिबाह्राङ म्राङ्मुबा । बिबीसे ह्राङ्ला जाजाबा या आपाला पुइमु फिरि थान्जि ओम थे आलोङ्नि ।

ङ्ही

दिमरि मुबा कालिक्स्तादा थेन्ना कोङ्ह्रावाफिरि खाजिबाइ चिन्ता आरेमुबा । थे झ्याल ङामरि चिसिमाम डुप्बा मेसिनरि स्युगसे क्वान डुप्चिमुबा । गेरि चोत्ते व्यस्त मुबा कि खाबाकेन लाबा लुङ्सुरला ख्याल नोन आलानि । तासाइ थेदा छेप्पासे साताप लाचिमुबा ओम टुला फ्रुम लिरि पोप्चिबासे दुइदुइरि लि फ्यामुबा । थेसे ह्राङ्ला तार क्वान खारेग्याम खुकुलो लाजि ।

गोल्छेसे दोप ताबारि चुजि । स्थिति गोबातेन थे योनायोना रेजि ओम झ्यालम्राप डुङ्बारि चुजि ।

ङ्हाच्छाला जाजाबा बरन्डारि थेसे बोबिनोटला दिनिरेला क्वान साङ्बारि थान्बा मुबा । नाम ताइबा ङ्हाच्छा थेकादे न्हाङरि बाबारि थे माङ्ग्यार छ्योङ्जि । थेनोन दुइरि गेटग्याम अल्से ता क्रेसिमाम दोगाजि । ब्रेल्साङ लिच्छा थेसे अल्सेदा ल्हानान च्याङ्ना म्राङ्बा मुबा, थेनोन खाइमाइ गिक्खे आहिन ।

थेला यारि बोबिनोटला कोट मुबा ओम थेनोन दुइरि ग्रेन नामला फ्रुम ताइबारि चुजि । अल्सेसे तादा छाना दिरि बोर्सिमाम च्युन्जि, थेरि नाकाकादे क्रुचिमुबा ओम गुरि हलो ओसेम सानामला तापस्याङ पोप्थान्बा मुबा ।

‘कालिक्स्ता, लुङ्सुर थेनतादे दोना ङा एला बरन्डारि चिबारि खाम्ला’, थेसे ङ्योइजि ।

‘न्हाङरिन ज्योन्खाउ, मिस्युर अल्से ।’

थेला काइ थेन ह्राङ्लान काइसे कालिक्स्ता चोन निजि, बिले खाजिबाइ सम्मोहनग्याम छोर्बा तागाइ । थेसे बोबिनोटला बनियान चुङ्जि । अल्से बरन्डारि क्रेजि ओम लाबासे बोर्गे लाबा पाइन्ट ओसेम बिबीला ज्याकेट चुङ्जि ।

थेसे माङ्ग्यार नोन चिबा इरादा उन्जि, तासाइ योनान स्पष्ट ताजि कि थे सम्भव आरेमुबा । नाम लाबाला छ्याम न्हाङरि वाङ्जिन्बा मुबा । लिच्छारि थे म्राप डुङ्बान न्हाङरि वाङ्जि । नाम काबारि म्राप दिरि ल्हेजाङ कार्तोजि ।

‘ओइ कोन्ज्योसोम खाराङ्बा नाम ताइबा ! दिङ ङ्ही हेन्से चुह्राङ्बा ताइबा आरे’, कालिक्स्तासे पाङ्जि, दारेम थेन्छे बोरा छ्याप्सिमाम म्राप दिरि गेनथान्बा मुबा ।

ब्रेल्साङ ताबा दिङ ङ्हा ङ्हाच्छाला बिमा थेला ल्हुइ जाकि प्लिङ्बा मुबा, तासाइ थेला चञ्चलता बिसाम म्हाबा आरेमुबा । थेला पिङ मिरि दातेनोन म्हुना लाबा ङ्याम्बा मुबा । नाम थेन लाबासे अस्तव्यस्त स्होबा उर क्रा न्हाब्याङ थेन ङ्होला ङामरि झन ख्रिम्सि चिबा मुबा ।

नाम दिमला मेबा छानाफिरि चोत्ते स्युगसे काइला छ्याम ताइचिबा मुबा कि बिले छानो बोसि न्हाङरि वाङ्सेला मुला । थेन्ना भोजनकक्ष थेन चिसाङ ङ्हीलान गे लाबा कोठा मुबा । ङामरि म्हेर्बा कोठा मुबा, थेरि बिबीला जाजाबा खाट थेला तिसाला छ्याम थान्बा मुबा । म्राप होन्दोलोङ मुबा ओम तार ग्रेनखेप्पा तिसा मुबा थे कोठा दोप थेन रहस्यमय म्राङ्मुबा ।

अल्से याखारगि ह्योङ्बा कुर्सीरि चिजि ओम कालिक्स्ता ह्राङ्से डुपचिबा क्वानला प्लेनकादे साग्याम योना योना दुइबारि चुजि ।

‘चोदे चुह्राङ्बान ताचिजि बिसाम, कोन्ज्योसोमसे सेगाइ बाँधसे काबारि खाम्ला व्हा आखाम’, थेसे पाङ्जि ।

‘एदा बाँधतेन तिगा मतलब ?’

‘ङातेन चिन्ता लाबारि छ्योबा ताम मुला तिल्दाबिसाम बोबिनोट थेन बिबी नोन चु लुङ्सुररि मुला– ओइ ! कोन्ज्योसोम थेनिकादे फ्रिडहाइमरला छोङ्खाङरिन चिबा तागाइ ।’

कालिक्स्ता झ्याल ङामरि निजि ओम चिन्तित लिरि माङ्ग्यार च्याबारि चुजि । झ्यालला चौकोसरि छ्याबा सिम्बा थेसे यासे फ्याजि । वातावरण आउदिन उप्पा मुबा । अल्से रेसिमाम थेला ग्याप्से राप्जि ओम बामफि ग्याम माङ्ग्यार च्याबारि चुजि ।

नाम रुङ्बा पर्दाह्राङ ताइचिबा मुबा । थारेङ्ला ब्राङ्जुगु म्राङ्बारि ख्लाबा मुबा, ह्रि मेफ्रा छोनला खासुसे खाप्बा मुबा । तिप्लिङ थेनआताना चाम्काप ताचिबा मुबा । तिक्खुरि याखारगि ठेङ्बा बुला गाप्दारि मुबा नोबा दोङरि फ्रोल ताइजि । थे ह्यालसे ख्यारख्युरला क्योङ दृश्यदा मि आम्राङ्बा ताना लाजि ओम थेला ङ्हार्बा थेनिकादे राप्बा दिमरिन वाङ्चिबाह्राङ छोर्जि ।

कालिक्स्तासे मि गाप्जि ओम क्रिङ्बान ग्याप्से फ्लिकदोजि । अल्सेला यासे थेदा चुङ्सिमाम ह्रेच्छाक रिलख्वाइचिजि ।

‘ओइ कोन्ज्योसोम’, थेसे क्रिङ्जि, ‘दारेम दिमरिन ताइला । बिबी खानाङ मुला ताला ।’

थे स्हिवा तासि चिबारि आखाम्नि, चिबारि नोन आङ्यान्नि । अल्सेसे थेला बामरि चुङ्सि लिरिक्यार च्याजि । ह्रेच्छाक ङ्हाच्छा थेदा कुरिख्वाइमा छोर्बा मुबा थेला लेप्बा थेन दारचिबा ल्हुइसे अल्सेला खेःबा मोह थेन ल्हुइसला चाहना दोसि डोङरेबा मुला ।

‘कालिक्स्ता’, थेसे पाङ्जि, ‘थालोङ्गो । तिगाइ आता । ख्यारख्युर चोत्ते नोबा दोङजुगु मुला, चु दिमरि ठेङ्बासे आछेप । च्यागो, दारेम स्हिवा ताला ले !’

थेला क्रा ग्याप्से ल्हेपिन्जि । लि लेप्बा थेन बाफसे प्लिङ्बा मुबा । थेला सुङ्फि दाना फ्रेबा अनारह्राङ वापफ्युर थेन बाम्बा मुबा । तार खारे थेन राप्बा ङ्हेजाङला झल्कोसे अल्सेदा आज्याना लासि विचलित स्होजि ।

कालिक्स्तासे तोर च्यामा थेला पिङ मिरि मुबा लोङ्बा गोल्छेसे म्हाबा, संवेदनासे प्लिङ्बा चमकरि पोबा मुबा । अल्सेसे थे मि न्हाङरि च्याजि ओम थेलिच्छा थेला लागि थेला सुङ्फिमाङ सिप्बा बिमा स्यान्दो तिगाइ लेङ्बा आरेमुबा ।

थे च्योबासे थेदा असम्प्सनला थे खेःबा दुइ डान्ना लाजि ।

‘कालिक्स्ता, एदा असम्प्सन डान्बा मुला ?’ थेसे स्युगसे प्लिङ्बा मधुर काइरि ङ्योइजि ।

थेसे खाराङ्लासि म्लेबारि खाम्सेला ले ! थेनोन अल्सेसे थेदा रेमरेम च्योबा मुबा– चोत्ते ल्हाना कि थेला होस नोन म्हाबारि चुमुबा । ह्राङ्दा नियन्त्रण लाबारि आखाम्सेला लोङ्बासे थे लिच्छारि ह्यार्मुबा । थे दुइ थे निष्कलंक आतासाइ नोन थेदा खालाइसे आथुर्बा मुबा । थेला असहाय आवेग नोन थेला ह्रावा दोबा मुबा,  थेदा अल्सेला नैतिकतासे वाइबारि आङ्यान्नि ।

तासाइ दाते दारेम थेला सिङ्फिमाङ ब्रोइ किन्बारि ह्राङ्बाङ म्राङ्मुबा, थेला तार खारे थेन झन तार ङ्हेजाङजुगु नोन ।

माङ्ग्यारला ङ्हार्बा, मुसलधारे नाम– थेन्छे तिगाइ नोन आथेनि । अल्सेला कुरि स्योन्दोलोङ ताचिबा कालिक्स्ता ङेचिबा मुबा । थे दोप थेन रहस्यमय कोठारि थे खाजिबाइ अद्भुत खुलासा ह्राङ्बान मुबा– ह्राङ स्योन्दोलोङ ताबा तार तिसा ङामरि ह्याल ताजि । 

थेला छामे, ङ्यामङ्याम्बा ल्हुइसे गिक्छारेम ह्राङ्लान केबाला याङ्ताम ङोसेबा मुबा । थे दिनिसे ह्राङ्ला ज्याबाथाङ थेन सा जाम्बुलिङला अनन्त केवारि छ्योल्बारि ङ्योइबा तार कमल ह्राङ्बा छोर्मुबा ।

थेला चेगाइ छलकपट आरेबा मुबा– तार ल्हाम ह्राङ्बा– थेसे अल्सेला संवेदनशील अस्तित्वला थे नुप्बा थुर्जि, थेरि दातेदोना खालाइ दोबा आरेमुबा ।

खाइमा अल्सेसे थेदा थुर्जि, थेला ङ्हेजाङजुगु दार्बा आनन्दरि फुल्जि । थेला सिङ्फिमाङ सुखला म्रु ह्राङ्बा मुबा । ओम, थेनि ङ्ही क्योङ स्ह्रुगरि गिसेम गिरि म्ह्युजि, केवाला रहस्यला सीमानारिन थेनि बेहोस ताबाह्राङ छोर्जि ।

अल्से थेफिरि बु आबुन्ना, स्तब्ध थेन ब्लाप्सिमाम फ्लाक ताचिजि । थेला तिङ हथौडा ह्राङ फिर्चिबा मुबा । कालिक्स्तासे याखारगि यासे थेला थोबो चुङ्जि ओम याङ्ना लासि ङ्होरि च्योजि । स्यान्दो यासे थेला बाङ्बा बामजुगुदा सान्त्वनापूर्ण लयरि स्योमचिजि । 

दारे मु ठेङ्बा थारेङ तासिकेन निबा मुबा । नाम ताइबा गोल्छेसे छानाफिरि मधुर काइरि ङ्ह्याचिबा मुबा । बिले, थेन्दा म्हेर्बासे ङ्योइचिबा मुला तासाइ थेन्छे ह्राङ्दा थेरि सुम्पप लाबारि आखाम्नि ।

सोम

नाम छ्याजिन्बा मुबा । पिङ जाम्बुलिङदा चाम्काप ताबा रत्नजुगुला दरबारह्राङ स्होपिन्बा मुबा ।

बरन्डारि दारप्चिबा कालिक्स्तासे अल्सेदा थारेङ तासिकेन निबा च्याचिजि । थेसे फ्लिकदोसि ह्याल  मुस्कानला छ्याम थेदा च्याजि । कालिक्स्तासे ह्राङ्ला जेबा सुङ्फिमाङ याङ्ला लासि थिजि ओम ग्रेन काइसे ङ्जि ।

क्यार्से बोबिनोट थेन बिबी हिलो ग्यालाम ताबान दिमरि खाचिबा मुबा । दिमरि वाङ्बा ङ्हाच्छा थेनि क्युइला ट्याकीं ङामरि थेनताजि ओम ह्राङ्दा चाङ्ना लाबारि चुजि ।

‘ओइ कोन्ज्योसोम, बिबी ! एलामा आमासे तिला सुङ्ला ताला ! एदा पेबा खातोबा । थे ज्याबा पाइन्ट क्वान्तोबा । च्यागोम, खाराङ्बा हिलो । ओम खारेरि चुह्राङ्बा हिलो खाराङ्लासि ल्हागतिजि ? चुह्राङ्बा केटो ङाइ म्राङ्बा आरे ।’

बिबी निरीह स्वीकृतिला कु ह्राङ्बान म्राङ्मुबा । बोबिनोट बिसाम आउदिन चिन्तित म्राङ्मुबा । थेसे ह्राङ थेन कोलाला काङग्याम हिलो खोर्सि ब्याङ्जि । स्होन्बोजुगु नोन चाङ्ना लाजि । ज्याना लासि चाङ्ना लामाहेन्से दाम्बाचेमो म्रिङ्तेन सामना लाबारि तयार ताबान थेनि ग्याप्सेला म्रापग्याम सावधानीपूर्वक न्हाङरि वाङ्जि ।

कालिक्स्ता ङ्यासेला कान तयार लाबाकेन मुबा । टेबल डिक्ना लाजिन्बा मुबा ओम कुदाप ङामरि कफी स्होचिबा मुबा । थेनि न्हाङरि वाङ्बातेन थे डोङ रेजि ।

‘ओहो, बोबिनोट ! एनिकादे दोगाजि । ङामि कात्ते लोङ्बा मुबा । नामरि खानाङ मुबा ? थे आबाम्नि ? चोटमि ल्हागआतिनि ?’

थेसे बिबीदा चुङ्सिमाम आउदिन चेगाइ लासि च्योबारि चुजि । ग्यामनाङ सेमसेमरि स्होबा बोबिनोटला स्पष्टीकरण थेन फ्यास्हिङला छिग सुङरिन सिजि । कालिक्स्तासे थेनिकादे बाम्बा मुला कि आरे बिसिमाम साम्जि ओम थेन्ना कोङ्ह्रावा खाबारिन ताङ्बा म्राङ्जि । 
‘एला लागि ट्वाङ्ग्रे तारङा बाबा मुला, कालिक्स्ता’, बोबिनोटसे ह्राङ्ला खल्तीग्याम डिब्बा तेसिकेन पाङ्जि ।

‘ट्वाङरे तारङा ! ओहो, बोबिनोट ! एमि आउदिन ज्याबा मुला ।’ बिबान थेसे थेला ग्राम्बारि ह्रेङ्ना च्योजि । ‘तिनि म्हुनरिम भोज नोन तासेला ताजि ।’

थेलिच्छा बोबिनोट थेन बिबी नोन ढुक्क ताजि । खाइमा थेनि सोम नोन टेबलरि चिजि, थेनि चोत्ते ङेजि कि थे काइ लाबालिएरला दिमदोना थेमुबा ।

ब्लि

थेनोन म्हुना अल्से लाबालिएरसे ह्राङ्ला म्रिङ क्लारिसददा स्यो ब्रिजि । थे चेगाइ थेन ङ्याम्बा चिन्तासे प्लिङ्बा स्यो मुबा । थेसे थेदा योना योना लासि दोगाआतोबारि पाङ्जि । चोदे बिलोक्सीरि थे थेन थेला बिजाजुगु ताङ्चिबा मुला बिसाम दोसि लागि थेरिन चिबारि म्होइजेन लाजि ।

थेसे ह्राङ ज्याबा मुबा पाङ्बा मुबा । थेन्ना आडुप्बा तासाइ नोन थेन्ना ल्हुइथाङ थेन आनन्द मोक्कोन बिमा महत्वपूर्ण ताबासे तिगाइ दुइला थारेङ नाबारि ह्राङ तयार मुबा ब्रिजि ।

ङ्हा

क्लारिससे थे स्यो स्याप्सिमाम आउदिन ताङ्जि । थे थेन बिजाजुगु ल्हुइथाङ्बा मुबा । ख्यारख्युरला संगत ताङ्बाकि मुबा, थेला खेःबा ह्रोजुगु नोन छ्युलिङ कुनिरि खाबा मुबा ।

ब्रेल्साङलिच्छा गिक्छारेम थेसे ह्राङ्बाङ सा बुन्बाह्राङ्बा म्हान्जि । ह्राङ्ला ह्रेम्बोफिरि समर्पित तासि नोन ब्रेल्साङकि ङामग्याम तिगाइ दुइ थारेङ चिबारि याङ्मा थे क्योङ्ह्राङ्बा असन्तुष्ट मुबा– बरु थेसे थेदा छामे दुइला ह्राङ्बाङ्बाला ज्याबा अनुभूति फ्लिकदोसि पिन्बा मुबा ।

(केट चपिन अमेरिकी रापब्रिखेन ओम ग्रेनरापब्रिखेन मुबा । थेला केबा सन् १८५० रि अमेरिकाला मिसौरी ग्याल्साला सेन्ट लुइसरि ताबा मुबा ओम डोङ्बा सन् १९०४ रि ताबा मुबा । थे विशेषलासि जामेकोलाला ह्राङ्बाङ्बा, सेम, ब्रेल्साङ, सामाजिक बन्धन थेन व्यक्तिगत भावनाफिरि ब्रिबा रापजुगुला लागि प्रसिद्ध मुला । थे दुइला लागि थेला विचार आउदिन साहसी मुबा ।)

(छिगकि दोनः ह्रेवा– व्यवहार, व्हना– तर्फ, मुठेङ्बा– मेघजर्गन, छोङ्खाङ– पसल, लुङ्सुर– तुफान, आप्ता– निर्णय, ट्वाङरे– झिंकेमाछा, कोङ्ह्रावा– सुरक्षा, स्युग– तीब्र÷वेग, क्रुबा– ओत लाग्नु, सानाम– कृषि, तापस्याङ– औजार, उप्पा– गुम्सिएको, तिप्लिङ– बिजुली, ठेङ्बा–चट्याङ, ङ्हार्बा– गर्जन, स्हिवा– शान्त, खेःबा– पुरानो, च्योबा– चुम्बन, ह्रावा– रक्षा, ह्राङ्बाङ– स्वतन्त्र, ल्हाम–ज्वाला, स्ह्रुग– रुप, म्ह्युजि– विलीन, चाङ्बा– सफा, कु– मूर्ति, खोर्सि– खुर्कनु, दाक्बाचेमो– सफाइप्रेमी, स्यो– पत्र, बिजा– बालबच्चा,
आडुप्बा– अभाव, ल्हुइथाङ– स्वास्थ्य, नाबा– सहनु, ल्हुइथाङ्बा– स्वस्थ्य, छ्युलिङ– समुद्र, ह्राङ्बाङ्बा– स्वतन्त्रता)

दोःबा : यकिना अगाध